Studiemiddag Emoties in de vroegmoderne tijd, 6 november 2015 Amsterdam

Studiedag: Emoties in de vroegmoderne tijd.

Op vrijdag 6 november 2015 organiseert de Stichting Vrouwengeschiedenis van de Vroegmoderne Tijd (SVVT) een studiemiddag rond het thema Emoties in de vroegmoderne tijd.

De geschiedenis van emoties is al enkele decennia een rijzende ster binnen het internationale onderzoek naar de vroegmoderne cultuurgeschiedenis. Ook Nederland blijft niet achter en in 2011 is het onderzoekscentrum ACCESS (Amsterdam Centre for Cross-Disciplinary Emotion and Sensory Studies) opgericht: een interdisciplinair platform dat een keur aan wetenschappers bijeenbrengt die de culturele productie en expressie van emoties bestuderen. Als locatie is gekozen voor de thuisbasis van ACCESS, de Vrije Universiteit van Amsterdam waar op dit moment de mooie tentoonstelling ‘Compassie in de vroegmoderne tijd’ te bezichtigen is. Het programma bestaat uit een inleiding op de tentoonstelling van samensteller Kristine Steenbergh. Vervolgens zullen twee van de oprichters van ACCESS, Inger Leemans en Erika Kuijpers, spreken over hun recente onderzoek.

Inger Leemans, hoogleraar cultuurgeschiedenis, zal een introductie geven op het interdisciplinaire onderzoeksproject ‘Embodied Emotions’. In dit project worden op een uitdagende manier nieuwe ontwikkelingen uit de digital humanities gecombineerd met het onderzoek naar emotiegeschiedenis. Door middel van de digitale analyse van grotere corpora van vroegmoderne toneelteksten zal Leemans inzichtelijk maken hoe (vertogen rond) emoties in de loop van de geschiedenis sterk aan verandering onderhevig zijn. Meer specifiek zal zij laten zien dat vroegmoderne emoties in hoge mate een lichamelijke manifestatievorm kennen.

Vervolgens buigt historica Erika Kuijpers zich over kronieken die tijdens de Reformatie en Opstand (1568-1648) zijn opgesteld door nonnen uit zowel de Noordelijke als de Zuidelijke Nederlanden. In hun kronieken geven zij veelvuldig nauwgezette en geëmotioneerde verslagen en beschrijvingen van de Beeldenstorm en anderszins aangrijpende gebeurtenissen die het hart van de religieuze gemeenschap raken. Op het eerste gezicht lijken deze jammerklachten ‘topoi’ voorbehouden aan het genre van de kroniek, maar een close reading en narratieve analyse van deze teksten laat zien dat juist de persoonlijke beleving en individuele emotie belangrijke onderliggende motieven zijn om naar de pen te grijpen.

Wanneer? Vrijdag 6 november 2015
Locatie: Vrije Universiteit van Amsterdam

Het programma, inclusief meer praktische informatie, kunt u hier downloaden.

Deelname is gratis. In verband met de catering wordt aanmelden bij Lieke van Deinsen (l.vandeinsen@let.ru.nl) bijzonder op prijs gesteld.

Om niet te verdwalen in het doolhof van de Vrije Universiteit wordt er om 14.15u verzameld in de hal van het hoofdgebouw.

Advertenties

Uitnodiging Workshop Women’s History, Research, Dissemination and the role of the Digital

Op 30 september a.s. wordt in het Letterkundig Museum en in de hal van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag een dubbel-tentoonstelling geopend over 19e-eeuwse schrijfsters, met een titel die ontleend is aan de Herinneringen (1928) van de uit Haarlem afkomstige auteur Amy de Leeuw (ps. Geertruida Carelsen 1843-1938).
Bij gelegenheid van deze opening organiseert het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis op 29 en 30 september een “Knowledge Exchange Workshop”. Onder de titel Women’s History: Research, Dissemination and the role of the Digital vindt deze Workshop plaats in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag.
Het onderzoek naar de plaats van vrouwelijke auteurs in de Nederlandse literatuurgeschiedenis is enige decennia geleden krachtig ter hand genomen, en het heeft zeker ook belangrijke resultaten opgeleverd. Maar er is nog veel werk te verrichten. In “de” literatuurgeschiedschrijving is bijvoorbeeld het aantal vrouwen nog steeds gering, en in het Letterkundig Museum ligt nog veel onontgonnen materiaal. Dit geldt niet alleen voor Nederland. In het Europese HERA onderzoeksproject Travelling TexTs 1790-1914: The Transnational Reception of Women’s Writing at the Fringes of Europe (2013–2016) werken collega’s uit Finland, Noorwegen, Slovenië, het Verenigd Koninkrijk en Nederland samen, om deze lacune middels een transnationale benadering aan te pakken. Focus is op de 19e eeuw: periode waarin het aantal schrijfsters in heel Europa enorm toeneemt. De bedoeling is om uiteindelijk een groot publiek te laten beseffen dat al deze “voormoeders” ons “iets te zeggen hebben”. Maar hoe bereiken we dat precies?
De workshop stelt de relatie tussen onderzoekers en “gewone lezers”, tussen onderzoek en disseminatie aan de orde. Het gaat over de mogelijke impact van literair-historisch onderzoek, en over de middelen die ter beschikking staan om een groot publiek te bereiken. Dit alles met specifieke aandacht voor de rol van vrouwen in het literaire bedrijf (toegespitst op de 19e eeuw) en voor de mogelijkheden die de steeds grotere online aanwezigheid (ook van vrouwen-teksten) ons biedt. Daarbij houden we rekening met de interesse van vrijwilligers – tegenwoordig ook wel “engaged citizens” genoemd – om aan onderzoeks-, digitaliserings- en crowdsourcing-projecten deel te nemen.
Inleiders zullen over deze onderwerpen spreken vanuit hun praktische ervaring op dit gebied. Betrokkenen (onderzoekers, studenten, docenten V.O., cultureel-erfgoed-specialisten) en andere geïnteresseerden worden hartelijk uitgenodigd om aan de discussies deel te nemen. Deze dienen ook een concreet doel: de voorbereiding van vervolg-onderzoek. De workshop zal grotendeels Engelstalig zijn vanwege de aanwezigheid van HERA TTT collega’s.
Klik hier voor het programma van 29 en 30 september. Aanmelden voor de workshop is mogelijk tot 22 september via congres@huygens.knaw.nl. Deelname per dag kost 25 euro (studenten 10 euro), graag ter plekke te betalen.
Voor nadere informatie kunt u contact opnemen met suzan.van.dijk@huygens.knaw.nl
Zie ook de website van het NEWW netwerk (New approaches to European Women’s Writing) www.womenwriters.nl. Het HERA TTT project is voortgekomen uit de COST Action IS0901 Women Writers in History (2009-2013).

Meld u aan! Masterclass bronnenkritiek: beeld en woord in de vroegmoderne tijd

Hoe ga je om met historisch beeldmateriaal? Dat is de vraag die centraal staat in de door Heidi de Mare aangeboden masterclass Bronnenkritiek: Beeld en woord in de vroegmoderne tijd waarvoor nog enkele plaatsen beschikbaar zijn. Heidi was vorig jaar een van de sprekers tijdens de SVVT Studiemiddag Thuis in vroegmodern Nederland

Hoe divers historisch onderzoek ook is, velen krijgen met beelden te maken – zoals schilderijen, architectuurtekeningen, emblemen, geometrische figuren, medische prenten, technisch ontwerpen en een kosmologisch wereldbeeld. De vraag is wat de rol van het beeld is als bron in het eigen onderzoek. In haar eigen promotieonderzoek heeft Heidi de Mare van historici geleerd hoe belangrijk bronnenkritiek is en die kennis heeft zij ter harte genomen in haar analyse van uiteenlopende soorten vroegmoderne beelden. Doel van deze masterclass is drieledig:

1. gedisciplineerd te leren kijken naar historische beelden
2. kennis te nemen van het vroegmoderne denken over beelden en
3. te reflecteren over de gangbare omgang met historische beelden in moderne vakgebieden (in termen van de kunstgeschiedenis, wetenschapsgeschiedenis, techniekgeschiedenis, historische letterkunde).

bron

Uitnodiging studiemiddag 21 november

 Uitnodiging Studiemiddag 21 november

Thuis in vroegmodern Nederland

Op vrijdag 21 november 2014 organiseert de SVVT een najaarsstudiemiddag met als thema Thuis in vroegmodern Nederland. Heidi de Mare en Sanne Muurling zullen tijdens deze middag een lezing geven. Heidi promoveerde in 2003 cum laude op het proefschrift Huiselijke taferelen. De veranderende rol van het beeld in de Gouden Eeuw. Sanne won in 2010 de scriptieprijs van het historisch tijdschrift Holland voor de scriptie Ideologische constructie of materiële werkelijkheid? Hollandse huiselijkheid tussen concept en fenomeen in de zeventiende en achttiende eeuw. Vanwege het thema van de studiemiddag zal deze plaatsvinden in een huiskamer. U bent van harte welkom op Twijnstraat aan de Werf, nummer 11 (3511 ZE) in Utrecht vanaf 14u.

Programma

14.00u-14.30u: Inloop met koffie en thee

14.30u-15.30u: Lezing Sanne Muurling

15.30u-16.30u: Lezing Heidi de Mare

16.30u-17.00u: Borrel

Wij hopen u te zien op vrijdagmiddag 21 november 2014! Iedereen is welkom; geeft u uw komst i.v.m. het gelimiteerde aantal plaatsen even door aan Sophie Reinders (info.svvt@gmail.com)? Na aanmelding sturen wij u een routebeschrijving toe.

Tijdens deze middag is het boek Huiselijke taferelen van Heidi de Mare voor de speciale prijs van 30 i.p.v 40 euro te koop! Als u van deze aanbieding gebruik wilt maken, vermeld dit dan a.u.b. even bij uw aanmelding. 

Met vriendelijke groet,

Het SVVT-bestuur

http://www.vroegmodernevrouwen.com

21 november 2014: studiemiddag ‘Thuis in vroegmodern Nederland’

Op vrijdag 21 november 2014 organiseert de SVVT een najaarsstudiemiddag met als thema Thuis in vroegmodern Nederland. Heidi de Mare en Sanne Muurling zullen tijdens deze middag een lezing geven. Heidi promoveerde in 2003 cum laude op het proefschrift Huiselijke taferelen. De veranderende rol van het beeld in de Gouden EeuwSanne won in 2010 de scriptieprijs historisch tijdschrift Holland voor de scriptie Ideologische constructie of materiële werkelijkheid? Hollandse huiselijkheid tussen concept en fenomeen in de zeventiende en achttiende eeuw. 

Afbeelding

Verdere informatie over de studiemiddag volgt binnenkort!

Studiemiddag ‘criminele vrouwen’

Vrijdag 4 april vond de jaarlijkse studiemiddag van de SVVT plaats met als thema ‘criminele vrouwen’. De middag begon in de cipierskamer van de Gevangenenpoort met een lezing van Manon van der Heijden over misdadige vrouwen in Holland tussen 1600 en 1800. Hoe komt het dat het percentage criminele vrouwen in de loop van de geschiedenis varieert en in de vroegmoderne tijd opvallend hoog lag? Van der Heijden doet hier – in samenwerking met onder anderen criminologen – onderzoek naar en presenteerde in haar lezing de eerste resultaten van dit project.

Van der Heijden heeft tot nu toe steden in Holland onderzocht. In al deze steden was het percentage vrouwen in de criminaliteit in de vroegmoderne periode hoog. In 30 tot wel 60% van de zaken die voor de rechtbank kwamen, was de gedaagde een vrouw. En het ging hierbij zeker niet alleen om typisch “vrouwelijke criminaliteit”, zoals prostitutie, kindermoord en hekserij. De vrouwen pleegden ook typisch “mannelijke delicten” zoals (fysiek) geweld en vermogensdelicten.

2014-04-07 09.42.50

Volgens Dick Swaab zouden vrouwen niet agressief zijn, geen “agressiviteitsgen” in zich dragen; het onderzoek van Manon laat een heel ander beeld zien. Uit Rotterdam zijn er bijvoorbeeld zogenaamde ‘vechtboeken’ overgeleverd. Hierin werd geweld – het geweld met uitzondering van moord, want dat kwam voor de gewone rechtbank – in de stad geregistreerd. Veertig procent van het geweld werd door vrouwen begaan.

Tot nu toe heeft de onderzoeksgroep van Van der Heijden een aantal verklaringen gevonden voor het hoge percentage vrouwencriminaliteit in de vroegmoderne periode: familiebanden vielen weg, er was minder sociale controle, de urbansiatiegraad was hoog en de stad kende vele verlokkingen. In Hollandse steden is het aantal criminele vrouwen zeer hoog. 2014-04-07 09.46.36Dit komt volgens Van der Heijden o.a. omdat het vaak zeemansgemeenschappen zijn (de man is lang op zee, de vrouw blijft achter en moet het alleen zien te rooien), er veel migranten naartoe trekken (geen steun van familieleden) en het rechtssysteem. Vrouwen in deze steden zijn vaak arm, hebben een eenvoudig beroep, zijn mobiel en zelfstandig, maar toch kwetsbaar.

Vrouwen zijn zeer actief in mannelijke misdaad, maar er zijn enkele misdrijven die alleen door vrouwen worden gepleegd. Een daarvan is kindermoord – een uitzonderlijk misdrijf aldus Van der Heijden. Dit is vaak een wanhoopsdaad. Als je zwanger werd, verloor je je baan. Veel dienstmeiden werden bezwangerd door hun baas of door een matroos. Vaak zijn het migrantenvrouwen die alleen naar de stad getrokken zijn en geen familienetwerk hebben. Het was in deze tijd strafbaar als je ongetrouwd seks had (“’vleselijke conversatie’ had gepleegd”) en dit was bij een vrouw uiteraard zichtbaar als ze zwanger werd. Vrouwen die ongetrouwd zwanger raakten, kregen een zeer oneervolle straf: ze werden bijvoorbeeld met een roede de stad uitgejaagd. Voedvrouwen moesten er van het stadsbestuur bij bevallingen zelfs op toezien dat de verwekker van het kind zich meldde. Omdat de stad  bang was dat een allenstaande vrouw een financiële last zou worden: een beroep zou gaan doen op de armenzorg of het weeshuis (voor het kindje). “Als de vrouw de verwekker niet wilde noemen, moest de voedvrouw de hulp stoppen.”

Of het gewest Holland een uitzondering is wat betreft het criminele gedrag van vrouwen,  gaat Manon de komende jaren verder onderzoeken. Ze gaat nog kijken naar steden buiten Holland: het Oosten van het land, maar ook naar buitenlanden, zoals Italië: hoe zit het daar met de criminele vrouwen? We kijken uit naar haar resultaten!

De tweede lezing werd gegeven door Lotte Fikkers. Lotte doet archiefonderzoek in Engeland en bekijkt (onder andere) rechtbankverslagen en gaat daarin op zoek naar ‘de stemmen van vrouwen’, uit zowel hoge als lage klassen. Ze stelt dat de verslaglegging (met bijbehorende vertelstrategieën) die tijdens strafprocessen gedaan wordt, model staat voor (latere) vertelstrategieën in autobiografieën en dagboeken. In veel vroegmoderne dagboeken en andere egodocumenten wordt namelijk ook een publiek aangesproken en veel dagboeken circuleerden onder vrienden of werden zelfs aan uitgevers aangeboden. Sommige vrouwen (en mannen) hielden een dagboek bij om bepaalde daden goed te praten. Egodocumenten werden dus (vaak) net als rechtbank-getuigenissen geschreven met een publiek voor ogen. 2014-04-04 14.58.30

Lotte heeft zich tot nu toe vooral bezig gehouden met huwelijkszaken. De vertelstrategieën die zij ontdekt heeft, variëren van het manipuleren van getuigen tot het in een slecht daglicht stellen van de juridische opponent. Fikkers onderscheidt twee soorten huwelijkszaken en ziet daartussen opvallende verschillen in de manier waarop vrouwen zichzelf en hun zaak presenteren. In echtscheidingszaken gaan vrouwen vol in de aanval en houden ze zich niet in wat betreft het zwartmaken van hun juridische opponent. Dit was ook noodzakelijk, want alleen excessief geweld en/of vreemdgaan was een legitieme reden voor een scheiding. Zo klaagde Elizabeth Eggington haar man Francis aan met – samengevat – de volgende “vertelstrategie”: ik ben een simpele, zwakke vrouw en mijn man heeft mij ernstig bedreigd, mishandeld en misbruik van mij gemaakt. En ik denk dat hij vreemdgaat. Francis opponeert met de stelling dat krankzinnigheid in Elizabeths familie zit en dat zij het ook is. (Het vonnis van de rechter is niet overgeleverd, dus wie er gelijk kreeg, zullen we helaas nooit weten.)

Bij zaken waarin de totstandkoming van een huwelijk betwist dan wel verdedigd wordt, gaat het er heel anders aan toe. Daar is de vrouw juist altijd de redelijkheid zelve en zegt zij niks lelijks over haar opponent. Het was niet gepast zichzelf complimentjes – “ik ben heel erg deugdzaam en redelijk!”- te geven, dus dit deden vrouwen via getuigen. Ze spraken zelf geen kwaad woord over hun opponent (logisch, want als het huwelijk zou afketsen, moest ze op zoek naar een andere huwelijkskandidaat en niemand wil een vrouw die bereid en in staat is haar man door het slijk te halen), ook dit lieten ze door getuigen doen. Zo is er de zaak tussen Margaret Moore-Perrie versus Richard Warren. Margaret vindt dat er een huwelijk heeft plaatsgevonden (Richard heeft haar in een herberg huwelijksbeloften gedaan), Richard ontkent. Margaret heeft drie getuigen opgeroepen. Zij vraagt de getuigen niet direct te liegen, maar manipuleert ze met vragen als “Oh, ga je dan niet zeggen dat….?”

Dergelijke strategieën – vol in de aanval of deugdzaam in de verdediging – zien we ook in autobiografieën, aldus Lotte. In het geval van echtscheiding houden vrouwen het zo lang mogelijk vol (waarmee ze ook laten zien: ik ben dapper en geef niet zomaar op) en als het echt echt echt niet meer gaat, beginnen ze een proces waarin ze uitgebreid verhalen over hun leed. Vrouwen kunnen gebeurtenissen uit hun verhaal weglaten en/of aandikken en mensen wel of niet als getuige vragen. Wat vrouwen vertellen, hoe ze het vertellen en wat ze níet vertellen – kortom: hoe presenteren ze zich? Hoe vertellen ze (een episode uit) hun leven? – zal Lotte de komende jaren verder bestuderen. We kijken uit naar haar proefschrift!

Na deze twee inspirerende lezingen kregen de SVVT-leden een rondleiding door de Gevangenenpoort. We liepen door de smalle, tochtige gangen, langs de donkere cellen en stonden stil bij de martelwerktuigen die gebruikt werden om de vroegmoderne verdachten tot een bekentenis te dwingen.  2014-04-07 09.48.26

Het was een zeer aangename middag, al waren we stiekem een klein beetje opgelucht dat wij de Gevangenenpoort – in tegenstelling tot Kaat Mossel en vele anderen – wél mochten verlaten, de deur om 17u in het slot viel en wij aan de goede kant van de poort stonden. De kant waarvandaan we een volgende studiemiddag kunnen gaan organiseren!

2014-04-04 16.09.172014-04-07 09.49.042014-04-04 16.21.56

4 april: studiemiddag over criminele vrouwen

Wij zijn verheugd een nieuwe SVVT- studiemiddag met als thema “vrouwen en criminaliteit” aan te kunnen kondigen.

opnamedatum 10-03-04

De Gevangenpoort te Den Haag door Johannes Adrianus van der Drift

De studiemiddag zal plaatsvinden op
4 april 2014 van 14u tot 17u op een spannende locatie, namelijk in de Gevangenpoort in Den Haag.

Wij krijgen een rondleiding op locatie en gaan luisteren naar twee lezingen.

Allereerst zal promovenda Lotte Fikkers ons iets vertellen over haar onderzoek. Zij werkt momenteel aan een proefschrift getiteld Rescuing Early Modern Women from Prison: Judicial Records as Female Life-Writing, 1558-1649 onder leiding van dr. Ruth Ahnert aan de Queen Mary University in London. Velen passeerden de deuren van de rechtbanken en gevangenissen in vroegmodern Engeland. Wat deze mensen allemaal gemeen hadden was dat de aanvaring met het recht de mogelijkheid bood om hun stem en verhaal op schrift te laten vereeuwigen. Ook analfabeten kregen op deze wijze de kans (delen van) hun levensverhaal op te laten tekenen, door middel van klerken, griffiers of advocaten. Vrouwen maakten gretig gebruik van deze mogelijkheid. Het analyseren van juridische processtukken biedt aldus de mogelijkheid om de levensverhalen van vroegmoderne vrouwen te construeren, zowel van de hogere als van de lagere klassen. In haar promotieonderzoek vergelijkt Lotte processtukken (bills of complaint, personal answers, depositions) met life-writing (dagboeken, (auto)biografieën en memoirs). In beide soorten teksten wordt gebruik gemaakt van dezelfde rhetorische strategieën. Voor deze lezing zal de nadruk liggen op de gang naar de rechter wegens verbroken huwelijksbeloftes, huwelijksperikelen en echtscheidingsverzoeken, en de manier waarop vrouwen hun kant van het verhaal presenteren.

Daarnaast zal hoogleraar Comparative Urban History aan de Universiteit Leiden Manon van der Heijden een lezing geven getiteld “Criminele vrouwen in Holland 1600-1800”. In de vroegmoderne steden in Holland bestond een groot deel van de criminelen uit vrouwen; soms was meer dan de helft van de vervolgde misdadigers een vrouw. De verklaring hiervoor ligt in de typische kenmerken van Holland: de hoge urbanisatiegraad, de vele migranten in steden, de snelle groei van de havensteden en de grote vrijheid die vrouwen genoten. In de steden was een vrouwenoverschot en een aanzienlijk deel van deze vrouwen stond er alleen voor en was verantwoordelijk voor de kinderen en het gezinsinkomen. Deze vrouwen waren zelfstandig, maar ook kwetsbaar. Als gevolg daarvan kwamen zij eerder op het criminele pad en werden zij vaker vervolgd. Manon van der Heijden gaat in op dit fenomeen en laat zien dat de criminaliteit in vroegmoderne steden voor een belangrijk deel werd bepaald door vrouwen. De wereld van deze misdadige stedelingen is een verhaal van wanhoop, armoede en kwetsbaarheid, maar ook van vrijheid, zelfstandigheid en vechtlust.

Voor informatie over haar project (waarvoor zij in 2012 een Vici-premie voor excellente onderzoekers ontving), klik hierMisdadige-vrouwen-Manon-van-der-HeijdenHaar onderzoek resulteerde onder andere in het dit jaar verschenen boek Misdadige vrouwen. Criminaliteit en rechtspraak in Holland 1600-1800 (Amsterdam: Bert Bakker). Misdadige vrouwen gaat over een vergeten groep uit de geschiedenis: de duizenden vrouwen die voor de rechtbanken kwamen. Het laat zien tot welke misdrijven zij werden gedreven, wat voor excuses zij te berde brachten tijdens de verhoren, wie over hen klaagde en wie hen hielp, en hoe zij door rechters werden veroordeeld. De wereld van misdadige vrouwen is een verhaal van wanhoop, armoede en kwetsbaarheid, maar ook van vrijheid, zelfstandigheid en vechtlust.

Als u deze studiemiddag wilt bijwonen, kunt u zich aanmelden via info.svvt@gmail.com onder vermelding van “studiemiddag SVVT”.

De toegang is gratis voor leden en voor niet-leden 3 euro 50.

Alle belangstellenden zijn van harte welkom!

Hoe de Gevangenenpoort te bereiken is, vindt u hier.